Od Solferinja do Šapca: istorija humanosti Crvenog krsta
Od užasa ratišta kod Solferinja 1859. godine do organizovane pomoći ranjenima, bolesnima i civilima u Šapcu tokom najtežih ratnih perioda, Crveni krst ostao je simbol humanosti, solidarnosti i požrtvovanja. Njegova istorija svedoči o snazi pojedinca i zajednice da u najtežim vremenima sačuvaju ljudskost
Rađanje najhumanije organizacije, jedine u koju je uključen ceo svet, otpočelo je davne 1859. godine. Švajcarski državljanin Anri Dinan našao se u Solferinju, na severu Italije, u trenutku kada su francuska i italijanska vojska vodile rat protiv austrijske okupatorske vojske.
Bio je to užasan sukob koji je na bojištu ostavio desetine hiljada ranjenih boraca. Užasnut jezivim prizorima ljudske patnje, Dinan nije nastavio put kojim je krenuo, već je odmah organizovao stanovnike okolnih sela i danonoćno zbrinjavao stradalnike. Bio je to težak posao, i psihički i fizički, ali su mnogi borci sa obe strane bojišta zahvaljujući njemu napustili ratište zbrinuti.
Prizori iz Solferinja dugo su ga proganjali i podstakli da učini nešto više kako bi u budućnosti patnje boraca na ratištima bile podnošljivije. Mesecima je beležio svoja sećanja na strahote rata i tri godine kasnije napisao knjigu „Sećanje na Solferino“. Knjigu je sam finansirao, a primerke je podelio uglednim Švajcarcima i poslao vladama svih evropskih država.
Knjiga je postigla svoj cilj. Već početkom 1863. godine formirana je radna grupa uglednih Švajcaraca koji su podržali Dinanovu ideju i osnovali Međunarodni komitet za pomoć ranjenicima. Iste godine organizovana je Međunarodna konferencija na kojoj je učestvovalo 16 predstavnika evropskih država. Ideja je jednoglasno prihvaćena, inicijator pohvaljen, a za znak organizacije usvojen je crveni krst na belom polju. Ubrzo je usvojen i naziv – Međunarodni pokret Crvenog krsta.
Crveni krst u Srbiji i Šapcu Za osnivanje Crvenog krsta u Kneževini Srbiji najzaslužniji je bio dr Vladan Đorđević. Kao dobrovoljac u Francusko-pruskom ratu, upoznao se sa Dinanovom idejom i već početkom 1876. godine imenovan je Glavni odbor, na čijem je čelu bio mitropolit Mihailo Jovanović, koji je tu dužnost obavljao više od sedam godina. Pre toga bio je episkop šabački.
Za zvaničan datum osnivanja uzima se 6. februar 1876. godine. Da bi organizacija bila primljena u članstvo Međunarodnog komiteta, bila je neophodna odluka Vlade Kneževine Srbije, što je učinjeno 24. marta 1876. godine.
Nakon toga otpočeli su prvi zadaci. Formirano je 35 pododbora, među kojima i Pododbor u Šapcu. Ubrzo nakon osnivanja izbio je Srpsko-turski rat. Iako tek formirana, organizacija je, uz podršku građana Srbije, pružila ogromnu pomoć ranjenicima, angažujući o svom trošku više od 30 lekara i veliki broj bolničarki.
Zbog efikasnosti i humanosti, tadašnji knez Milan Obrenović nazvao je Crveni krst „najlepšim delom čovečanstva“. Ni rane iz prvog rata nisu zacelile, a već je izbio Drugi srpsko-turski rat, u kom je Crveni krst bio još organizovaniji i opremljeniji, uz značajnu pomoć iz mnogih evropskih zemalja.
Pododbor Crvenog krsta u Šapcu Prema oskudnoj dokumentaciji, Pododbor u Šapcu radio je u sledećem sastavu: predsednik Stevan Topuzović, delovođa Svetislav Milenković, a članovi Janko Jovanović, Dimitrije Nikolić, Josif Kurtović, Mile Damnjanović, Nikola Pejinović, Pavle Sružarić, Rista Bajić, Mita Novaković, Leon Đerasi, Nikola Jeftić, Stojiša Milićević i Kosta Marković. Svi su dužnost obavljali volonterski. Česti ratni sukobi zahtevali su stalno angažovanje organizacije u obnovi opreme i pripremi za nove izazove. U to vreme bilo je teško naći građanina koji nije bio član ili donator Crvenog krsta. Hroničari beleže da je tokom rata sa Bugarskom 1885. godine Crveni krst Srbije, pored brige o sopstvenim ranjenicima, izdejstvovao da se pruži pomoć i bugarskim ranjenicima i bolesnicima, što predstavlja jedinstven primer u ratnoj istoriji.
Ratovi, stradanja i istrajnost Balkanske ratove Crveni krst je dočekao kadrovski i materijalno ojačan. Donet je i Zakon o ovlašćenjima i pravima Crvenog krsta, kojim su obezbeđene brojne povlastice. Zahvaljujući aktivnostima u inostranstvu, naročito među iseljenicima, stizala je značajna pomoć, a među prvima u Americi pododbor je vodio Mihajlo Pupin.
Prvi svetski rat doneo je nove patnje. Crveni krst nije prekidao rad ni tokom povlačenja preko Albanije, niti u izbeglištvu na Krfu. Osnivani su odbori širom sveta koji su slali pomoć Srbiji. U tim teškim vremenima i Crveni krst Šapca davao je nemerljiv doprinos u zbrinjavanju vojske, civila i ratnih zarobljenika.
Posle rata – obnova, preispitivanje i nove organizacije I ovog puta rat je ostavio pustoš – ne samo u vidu srušenih kuća i javnih objekata, već i duboko u dušama građana. Nije se smelo stati. Naprotiv, Crveni krst je još većim intenzitetom nastavio da pomaže u prevazilaženju teških ratnih posledica.
Građani Šapca, koji su masovno i nesebično učestvovali u pružanju pomoći, nisu bili zadovoljni dotadašnjim radom rukovodstva Crvenog krsta, te je izabrana nova uprava. Za predsednika je izabran Dušan Rajković, potpredsednik je bio Rajšić, blagajnik Voja Stefanović, a delovođa Rista Kovačević. Članovi uprave bili su Marko Matić, sveštenik, dr Mihailo Dunjić, lekar, Miloš Maksimović, učitelj, Lazar Topalović, advokat, i Milan Nikolić, abadžija – ljudi od poverenja građana Šapca.
Izveštaji o radu Crvenog krsta sa novom upravom svedoče da se organizacija intenzivno bavila zbrinjavanjem boraca, povređenih i obolelih, ali i da je započeto sistematsko higijensko-zdravstveno prosvećivanje stanovništva u gradu i selima šabačke opštine. Vredno se radilo na obuci, pripremi i jačanju kapaciteta organizacije, iako se u vazduhu osećala najava novih stradanja.
Šabačka organizacija se ubrzo ponovo reorganizovala i za novog predsednika izabran je Miloš Pavlović, učitelj. Uvedeni su novi programi obuke građana, pre svega iz oblasti prve pomoći, i to u svakom selu. Istovremeno, to je bilo vreme stalnih upozorenja na mogućnost novog rata, zbog čega je pojačan rad na promociji značaja Crvenog krsta, donošenju zakona o njegovom radu, kao i na intenziviranju aktivnosti sa podmlatkom Crvenog krsta.
Neposredno pred početak novog rata usledila je još jedna reorganizacija, a za predsednika je izabran Paun Protić. Glasine o novim patnjama i stradanjima, nažalost, nisu bile neosnovane – bilo je jasno da će Crveni krst ponovo imati pune ruke posla.
